آرتروز لگن که این روزها به مشکلی شایع در میان مردم تبدیل شده، بیماریای است که غضروف لگن و مفصل ران را تخریب میکند که همین مورد باعث درد، خشکی و کم شدن توانایی حرکت در لگن میشود. به طور جدی، این مشکل در طی زمان احساس درد و رنجی به شما میدهد که باعث میشود زندگی برایتان سخت شود اما اگر به موقع به پزشک مراجعه کنید و سریع آرتروز تشخیص داده شود و تحت درمان قرار بگیرید، پیشرفت نمیکند و دوباره میتوانید راحت و بدون درد فعالیت داشته باشید.
با ما همراه باشید تا خود آرتروز لگن، علت و علائم به وجود آمدن آن و راههای تشخیصش را بشناسیم.
آرتروز لگن چیست؟
آرتروز لگن که در اصطلاح پزشکی به آن استئوآرتریت مفصل ران نیز گفته میشود، یک اختلال دژنراتیو (فرسایشی) و تخریبی است که به عنوان یکی از رایجترین بیماریهای مفصلی شناخته میشود.
برای درک بهتر این بیماری، ابتدا باید ساختار مفصل لگن را تصور کنیم؛ مفصل لگن محل اتصال سر استخوان ران به حفره لگنی (استابولوم) است. سطح هر دو استخوان با یک لایه صاف و لغزنده به نام غضروف پوشیده شده است که مانند یک ضربه گیر عمل میکند و باعث میشود که مفصل به صورت روان و بدون هیچگونه مشکل در جهت درست حرکت کند و اصطکاکی در مسیرش ایجاد نشود.
وفقتی که در ناحیه لگن آرتروز به وجود میآید، در واقع این غضروف به مرور زمان نازک و فرسوده میشود و کم کم از بین میرود. با از بین رفتن غضروف، استخوانها به طور مستقیم روی یکدیگر ساییده میشوند و در حقیقت همین سایش است که احساس درد و التهاب و سفتی در لگن میشود. همچنین آرتروز اجازه نمیدهد که لگن به راحتی حرکت کند و محدودیتهای در حرکت آن ایجاد خواهد کرد.
در واقع، آرتروز یک فرآیند کند و تدریجی اما پیش رونده است که میتواند در طول سالها پیشرفت داشته باشد و در مراحل پیشرفته، به درمانهای تخصصیتر و جدیتر مانند جراحی تعویض مفصل لگن نیاز پیدا کند.
علائم نشان دهنده آرتروز لگن
علائم آرتروز لگن معمولاً به تدریج شروع میشوند و در مراحل اولیه ممکن است خفیف باشند و اصلا ذهن شما به سمت آرتروز نرود و صرفا احساس کنید که یک درد معمولی است. ولی حقیقت این است که با پیشرفت بیماری، علائم هم شدیدتر میشوند و احساس درد بر شما غالب خواهد شد.
بیماران معمولاً در کشاله ران، باسن یا حتی زانو احساس درد میکنند و گاهی این درد به صورت است که با انجام فعالیتهای روزمره شدتش زیاد میشود؛ به حدی که احتیاج به مصرف مسکنها خواهید داشت. خشکی و سفتی مفصل به ویژه پس از استراحت طولانی مانند خواب شبانه، از دیگر علائم رایج است.
چون در حرکت لگن محدودیتهایی وجود دارد، نشستن، خم شدن، بلند شدن و حتی کارهای سادهای مثل کفش پوشیدن هم برایتان سخت میشود. در برخی موارد بیمار ممکن است در راه رفتن لنگ بزند یا هنگام حرکت مفصل صداهای تق تق یا ساییده شدن را احساس کند.
چرا آرتروز لگن به وجود میآید؟
به وجود آمدن آرتروز لگن نتیجه ترکیبی از عوامل است؛ مثل عوامل ژنتیکی، محیطی، سبک زندگی و حتی شرایط کاری.
تحلیل غضروف با افزایش سن یکی از اصلیترین دلایل این بیماری است و طبیعی میباشد چون با گذر عمر خاصیت ارتجاعی غضروف کاهش مییابد و نمیتواند فشار مفصل را تحمل کند. آسیبها یا ضربات قبلی به لگن مانند شکستگی، دررفتگی، تصادفات یا حتی جراحیهای گذشته زمینه را برای ایجاد آرتروز فراهم میکنند.
بیماریهای التهابی مفصل مانند روماتیسم مفصلی نیز میتوانند باعث تخریب غضروف شوند و در نهایت آرتروز به وجود بیاید. علاوه بر این، اگر وزن زیادی داشته باشید، فشار مضاعفی روی مفصل لگن وارد خواهد شد و روند تخریب غضروف را با سرعت بیشتری طی خواهید کرد. در نهایت، سابقه خانوادگی، وراثت و ژنتیک هم نقش مهمی در افزایش ریسک ابتلا به آرتروز لگن دارند. یعنی اگر فردی از خانواده شما مبتلا به آرتروز لگن هست، شاید شما هم کیس ابتلا به این بیماری باشید؛ پس باید مراقبت کنید.
مراحل مختلف بیماری آرتروز لگن
آرتروز لگن در طی دوران پیشرفت خود، معمولاً چهار مرحله دارد:
مرحله ۱ – مشکوک یا خفیف
در این مرحله، معمولاً درد و علامت خاصی وجود ندارد یا بسیار خفیف است؛ به طوری که اصلا فکر نمیکنید ممکن است آرتروز لگن باشد. فکر میکنید یک درد مفصلی ساده است که با یک مسکن برطرف میشود. وقتی عکسبرداری انجام میدهید، تصاویر رادیوگرافی احتمالا اندکی ناهنجاری یا تشکیل خار استخوانی (استئوفیت) را نشان میدهند اما غضروف سالم است و هنوز به خوبی حفظ شده. آرتروز در این مرحله درمان خاصی ندارد و بیشتر شامل اصلاحات در سبک زندگی و نکاتی برای پیشگیری است.
مرحله ۲ – خفیف تا متوسط
در این مرحله، علائم بیمار شامل درد و سفتی مفصل پس از انجام فعالیت است. وقتی هم که عکسبرداری شود، در تصاویر رادیوگرافی، فضای مفصلی کمی باریک شده و خارهای استخوانی بیشتر دیده میشوند. در این مرحله اکثر پزشکان بیشتر مایل به درمانهای غیر جراحی مانند فیزیوتراپی و دارودرمانی هستند که میتوانند روند پیشرفت آرتروز را کند کنند و موثر باشند.
مرحله ۳ – متوسط تا شدید
وقتی آرتروز خیلی پیشرفت کرده و نهادینه شده باشد، درد و محدودیت حرکتی بیمار به طور قابل توجهی افزایش مییابد و شروع به تأثیرگذاری بر خواب و زندگی روزمره فرد میکند. به وضوح در عکسها دیده میشود که فضای مفصلی باریک شده و تخریب و از بین رفتن غضروف بسیار جدی و زیاد است. ممکن است برخی پزشکان در ایئن مرحله تزریقات پیشرفته مفصل مثل پی آر پی لگن را برای درمان صلاح بدانند اما تزریقات درمان دائمی نیستند و قطعا ممکن است در آینده به جراحی نیاز باشد.
مرحله ۴ – شدید و نهایی
این مرحله، شدیدترین و پیشرفتهترین نوع آرتروز لگن یا مرحله پایانی است. غضروف تقریباً به طور کامل از بین رفته و استخوانها مستقیماً با هم ساییده میشوند. بیمار درد شدید و مداوم، لنگ زدن و محدودیت حرکتی جدی را تجربه میکند و باید برای حل این مشکل از درمان طلایی و قطعی استفاده کند که جراحی تعویض کامل مفصل لگن است.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به آرتروز لگن هستند؟
آرتروز لگن در برخی گروهها شایعتر است؛
مثلا افراد مسن به دلیل کاهش خاصیت غضروف و تغییرات ساختاری در استخوان، بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند.
کسانی که سابقه آسیب یا ضربه به لگن داشتهاند، به دلیل تغییر در ساختار مفصل، ریسک بالاتری دارند.
وزن بالا و فشار مضاعف روی مفصل، باعث میشود افراد چاق بیشتر در معرص ابتلا به این بمیاری قرار بگیرند.
همچنین افرادی که سابقه خانوادگی آرتروز دارند یا به بیماریهای التهابی مفصل مبتلا هستند، بیشتر در معرض ابتلا به آرتروز لگن قرار دارند.
این گروهها باید مراقبت بیشتری از مفصل لگن داشته باشند و معاینات دورهای را جدی بگیرند.
آرتروز لگن باعث درد در کدام ناحیهها میشود؟
درد ناشی از آرتروز لگن معمولاً در کشاله ران احساس میشود و این محل رایجترین منطقه درد است که در ابتدا هم درد آرتروز با درد در این ناحیه تشخیص داده میشود. این درد با فعالیتهای روزمره مانند راه رفتن یا خم شدن بیشتر میشود.
علاوه بر کشاله ران، درد ممکن است در باسن و قسمت جانبی لگن نیز احساس شود و گاهی به ران یا زانو هم میرسد و باعث میشود در کل پا احساس درد کنید. در برخی بیماران، درد لگن به ناحیه پایین کمر نیز منتقل میشود. اگر بتوانید محل دقیق درد و شدت آن را به پزشک بگویید، پزشک تشخیص دقیقتری میدهد و بهترین روش درمانی را انتخاب میکند.
روش های تشخیص آرتروز لگن چیست؟
تشخیص آرتروز لگن در ابتدا بر اساس معاینه حضوری و بالینی، بررسی تاریخچه بیماری در خانواده و در نهایت انجام تصویر برداری انجام میشود.
در معاینه فیزیکی، پزشک دامنه حرکت، درد و خشکی مفصل را بررسی میکند و دقت میکند که لنگ زدن یا تغییر در نحوه راه رفتن در فرد وجود دارد یا خیر. تصویر برداری هم شامل رادیوگرافی ساده (X-ray) برای مشاهده نازکی غضروف و تغییر شکل استخوان است و در صورت نیاز برای بررسی آسیب غضروف و بافت نرم مفصل، MRI هم انجام میشود. گاهی هم آزمایشهای تکمیلی خون برای تشخیص التهاب یا بیماریهای زمینهای توصیه میشود.
تشخیص دقیق و به موقع به پزشک کمک میکند تا درمان مناسب را انتخاب کند و روند پیشرفت بیماری کنترل شود.
چگونه میتوانیم از ابتلا به آرتروز پیشگیری کنیم؟
خبر خوشحال کننده این است که امکان پیشگیری از آرتروز لگن وجود دارد؛ فقط بایستی کمی سبک زندگیتان را تغییر دهید و برخی نکات مراقبتی لازم و طبیعی را برای محافظت از مفصل لگن انجام دهید.
همچنین کاهش وزن و حفظ وزن در محدوده نرمال، فشار روی مفصل لگن را کاهش میدهد. انجام تمرینات کششی و تقویت کننده عضلات اطراف لگن هم باعث میشود این عضلات قویتر شده و از مفصل حمایت کنند؛ در نتیجه تعادل حفظ شود.
از ضربه زدن یا وارد کردن آسیبهای مستقیم به مفصل جدا پرهیز کنید و از کفش مناسب در فعالیتهای روزمره استفاده کنید چون خطر ابتلا به آرتروز را خیلی کم میکنند. همچنین مراجعه دورهای به پزشک و بررسی وضعیت مفصل، به ویژه در افرادی که سابقه خانوادگی یا آسیب قبلی دارند، میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
آیا آرتروز لگن درمان هم دارد؟
آرتروز لگن قطعا درمان دارد اما نوع درمان آن بستگی مرحله آرتروز دارد که پیشتر راجع به آن صحبت کردیم. در مراحل اولیه و متوسط، درمان غیرجراحی توصیه میشود. این درمان شامل داروهای مسکن و ضد التهاب که برای کاهش درد و التهاب مفصل است، انجام فیزیوتراپی و تمرینات مخصوص لگن برای افزایش دامنه حرکت و تقویت عضلات اطراف مفصل و همچنین اصلاح سبک زندگی مانند کاهش وزن و انجام فعالیتهای سبک میباشد. در برخی بیماران، تزریق داخل مفصل با کورتیکواستروئید یا اسید هیالورونیک میتواند به کاهش درد کمک کند.
در مواردی که درد شدید باشد یا درمان غیرجراحی پاسخگو نباشد، جراحی لگن پیشنهاد میشود. آرتروسکوپی لگن برای بیماران با آسیب محدود غضروف مفید است و با برداشتن بافت آسیبدیده، عملکرد مفصل را بهبود میبخشد. در مراحل پیشرفته، تعویض کامل مفصل ران انجام میشود که غضروف و استخوان آسیبدیده با پروتز جایگزین میشود. این جراحی درد را کاهش داده، دامنه حرکت را بازمیگرداند و امکان انجام فعالیتهای روزمره بدون محدودیت را فراهم میکند.
در نهایت بدانید که…
آرتروز لگن یک بیماری قابل کنترل است و تشخیص زودهنگام، انتخاب درمان مناسب و مراقبت دقیق میتواند این بیماری را درمان کند و به شما دوباره حس زندگی بدون درد را هدیه کند. افرادی که درد لگن یا کشاله ران دارند، خشکی یا محدودیت حرکت مفصل را تجربه میکنند یا سابقه آسیب یا ژنتیک خانوادگی دارند، بهتر است هرچه سریعتر برای بررسی و مشاوره تخصصی به پزشک ارتوپدی و جراحی لگن مراجعه کنند.
دکتر محمد قربان زاده، جراح و متخصص ارتوپدی و فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران، با تجربه طولانی در درمان و جراحی آرتروز لگن آماده ارائه مشاوره و درمان های پیشرفته برای بیماران است.
برای مشاوره با دکتر قربان زاده تماس بگیرید:
