راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد اما برای بیمارانی که این جراحی را پشت سر گذاشتهاند، یکی از مهمترین و حساسترین مراحل بازگشت به زندگی عادی است. بسیاری از بیماران نمیدانند چه زمانی میتوانند راه بروند یا نمیدانند چگونه راه بروند که مشکلی ایجاد نشود.
در این مقاله، با راهنمایی تخصصی دکتر محمد قربان زاده، جراح و فوق تخصص لگن و مفصل ران، پاسخ همهی سوالات مربوط به زمان و نحوهی راه رفتن بعد از عمل را به زبانی ساده و کاربردی میخوانید.
راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن چه تاثیری دارد؟
راه رفتن پس از تعویض مفصل لگن، از قسمتهای مهم مسیر بهبودی بعد از تعویض مفصل است. این حرکت در ظاهر ساده است اما در واقع بخش مهم و موثری از توانبخشی بعد از جراحی محسوب میشود. با شروع راه رفتن، جریان خون در پاها افزایش پیدا میکند و این موضوع کمک میکند که خون لخته نشود و بافتها زودتر ترمیم شوند. همچنین عضلات ران و باسن که در دوران بستری ضعیف شدهاند، وقتی دوباره شروع به حرکت و راه رفتن کنید، تقویت میشوند.
راه رفتن به مرور باعث میشود مفصل مصنوعی در موقعیت طبیعی خود قرار بگیرد و بدن به وجود آن عادت کند. از طرفی، بازگشت توانایی راه رفتن اعتماد به نفس بیمار را بالا میبرد و احساس بازگشت به زندگی عادی را در او تقویت میکند.
البته این روند و به طور کلی مراقبت های بعد از تعویض مفصل لگن باید به صورت تدریجی، با نظارت پزشک و فیزیوتراپیست انجام شود تا هیچ آسیبی به مفصل تازه جایگذاری شده وارد نشود.
بیشتر بخوانید: بهترین جراح لگن در مازندران کیست؟
چه مدتی بعد از تعویض مفصل لگن میتوان به راحتی راه رفت؟
زمان شروع راه رفتن بعد از جراحی لگن برای هر فرد با توجه به شرایطی که دارد متفاوت است اما در بیشتر بیماران، فیزیوتراپیست از روز بعد از عمل، به بیماران توضیه میکند که راه رفتن با واکر را آغاز کنند. در هفتههای اول، بیمار تنها چند قدم کوتاه برمیدارد و بعد باید استراحت کند تا بدن به مفصل جدید عادت کند.
در هفته سوم تا ششم، قدرت پاها و تعادل بیمار به تدریج افزایش مییابد و معمولاً نیاز به واکر کمتر میشود. پس از حدود دو تا سه ماه، بیشتر بیماران قادرند بدون کمک راه بروند و فعالیتهای روزمره مانند پیادهروی سبک را انجام دهند.
باید توجه داشت که مدت زمان دقیق به عواملی مانند سن، وضعیت عمومی بدن، نوع مفصل مصنوعی و مهارت جراح بستگی دارد. تجربه بالای جراح در انتخاب نوع مفصل و شیوه جایگذاری آن، خیلی در سرعت بازگشت به راه رفتن طبیعی تاثیر دارد. دکتر محمد قربان زاده، جراح و فوق تخصص لگن و مفصل ران، با سالها تجربه در این زمینه، توانسته است به بسیاری از بیماران کمک کند تا در کوتاهترین زمان ممکن به زندگی عادی بازگردند.
آیا راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن خطرناک نیست؟
یکی از نگرانیهای طبیعی بیماران این است که مبادا زود راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن باعث آسیب به مفصل مصنوعی شود یا آن را جا به جا کند. در واقع، اگر راه رفتن طبق برنامه و زیر نظر پزشک انجام شود، نه تنها خطرناک نیست بلکه ضروری هم است.
اگر مفصل لگن طولانی مدت بدون حرکت باشد، میتواند باعث ضعف عضلات، خشکی مفصل و حتی لخته شدن خون در پاها بشود. به همین دلیل پزشک از همان روزهای اول بیمار را تشویق میکند که با وسایل کمکی حرکت کند. البته باید از خم شدن زیاد، چرخش ناگهانی لگن و فشار آوردن یکباره به پاها هم خودداری کرد.
اگر بیمار بدون نظارت پزشک، حرکات ناگهانی یا غیرمجاز انجام دهد، ممکن است مفصل از جای خود خارج شود یا درد شدیدی احساس کند. بنابراین، حتما باید نکات ایمنی را رعایت کرده و از حرکات هیجانی خودداری کند.
اگر بعد از راه رفتن دچار درد شدیم، چه کار کنیم؟
احساس کمی درد یا سفتی در محل جراحی هنگام شروع راه رفتن طبیعی است چون بدن دارد به مفصل و شرایط جدید عادت میکند. اما اگر درد شدید، مداوم یا همراه با ورم زیاد باشد، باید سریعاً با پزشک تماس گرفته شود.
در چنین شرایطی، ممکن است نیاز به بررسی عکس برداری یا تنظیم برنامه فیزیوتراپی باشد. تا زمانی که علت مشخص نشده، بیمار نباید فشار زیادی به پا وارد کند یا تمرینات را به تنهایی ادامه دهد.
دکتر محمد قربان زاده توصیه میکنند که بیماران در هفته های اول، هرگونه درد غیرعادی یا تغییر در وضعیت زخم را جدی بگیرند. مصرف داروهای مسکن تنها باید طبق تجویز پزشک انجام شود و هرگز نباید به صورت خودسرانه دارو خورد.
چه کارهایی هنگام راه رفتن ممنوع است؟
بعد از تعویض مفصل لگن، بعضی از حرکات ممکن است باعث دررفتگی مفصل مصنوعی یا آسیب به آن شوند. در این دوران نباید مفصل بیش از حد خم شود، نباید به طرفین زیاد چرخش پیدا کند و نباید بیمار روی صندلیهای کوتاه یا نرم بنشیند.
پرهیز از بلند شدن سریع، نشستن روی زمین یا برداشتن اشیای سنگین نیز بسیار مهم است. راه رفتن باید روی سطح صاف انجام شود و بیمار از پلهها تنها در حضور همراه یا با نظارت فیزیوتراپیست استفاده کند.
این موارد در ظاهر سادهاند اما رعایت نکردن آنها ممکن است همین چند ساعت بیاحتیاطی را به چندین ماه تاخیر در روند بهبودی تبدیل کنند.
استفاده از وسایل کمکی چه تاثیری در راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن دارد؟
وسایل کمکی مانند واکر و عصا نقش بسیار مهمی در آموزش صحیح راه رفتن دارند. این وسایل باعث میشوند وزن بدن به صورت متعادل بین دو پا تقسیم شود و دیگر روی مفصل تازه عملشده فشار زیادی وارد نشود.
در روزهای اول، معمولاً از واکر استفاده میشود چون میتوانید به آن تکیه کنید و در ایستادن و راه رفتن شما ثبات وجود داشته باشد. بعد از چند هفته و با افزایش قدرت عضلات، بیمار میتواند از عصا استفاده کند. نکته مهم این است که نوع وسیله و مدت استفاده باید حتماً با نظر پزشک مشخص شود.
وسایل کمکی نباید به مدت خیلی زیاد استفاده شوند؛ چون حالت وابستگی در راه رفتن ایجاد میکنند. در واقع هدف این وسایل این است که توان حرکت و راه رفتن فرد به مرور به او بازگردد.
نکات راه رفتن با عصا
- عصا باید در سمت مقابل پای عمل شده قرار گیرد تا تعادل حفظ شود.
- هنگام راه رفتن، ابتدا عصا و پای عملشده را همزمان به جلو بیاورید.
- قد عصا باید به اندازهای باشد که آرنج کمی خم شود.
- هنگام بالا رفتن از پله، ابتدا پای سالم را بالا ببرید و هنگام پایین رفتن، اول پای عملشده را.
نکات راه رفتن با واکر
- همیشه واکر را یک قدم جلوتر از بدن قرار دهید.
- در هر حرکت، ابتدا واکر، سپس پای عملشده و در نهایت پای سالم را جلو ببرید.
- مراقب باشید پایههای واکر روی سطح لغزنده قرار نگیرد که لیز بخورید و به زمین بیوفتید.
- در هنگام نشستن یا بلند شدن از صندلی، واکر را جلوی خود نگه دارید و با دست به دسته صندلی تکیه کنید تا تعادل از بین نرود.
اشتباهات رایج بیماران هنگام راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن
در دوران نقاهت بعد از تعویض مفصل لگن، رعایت اصول راه رفتن صحیح اهمیت بسیار زیادی دارد چون راه سلامت شما را هموار میکند. اما گاهی بیماران به دلیل عجله یا ناآگاهی، اشتباهاتی مرتکب میشوند که روند بهبودی را کند یا حتی دچار مشکل میکند. در ادامه مهمترین اشتباهات را بررسی میکنیم:
۱. راه رفتن زیاد در روزهای اول
بعضی بیماران برای اینکه سریعتر به شرایط عادی برگردند، بیش از حد راه میروند. اما این کار درست نیست و میتواند باعث درد، التهاب و آسیب به مفصل تازه کار گذاشته شده شود. حرکت باید طبق برنامه پزشک انجام شود، نه احساس بیمار.
۲. قطع زودهنگام فیزیوتراپی
فیزیوتراپی بخش مهمی از درمان است و قطع ناگهانی جلسات آن باعث ضعف عضلات و محدودیت حرکتی میشود. تمرینات باید تا زمان تأیید پزشک ادامه یابد.
۳. کنار گذاشتن واکر یا عصا بدون مشورت پزشک
این وسایل برای حفظ تعادل و کاهش فشار روی مفصل ضروریاند. کنار گذاشتن زودهنگام آنها احتمال زمین خوردن یا جابهجایی مفصل را بالا میبرد.
۴. نشستن روی صندلی کوتاه یا نرم
این نوع صندلیها باعث خم شدن زیاد لگن میشوند و خطر دررفتگی مفصل را افزایش میدهند. بهتر است از صندلیهای سفت و بلند استفاده شود.
۵. خم شدن زیاد یا چرخیدن ناگهانی لگن
حرکات ناگهانی هنگام برداشتن اشیاء یا تغییر جهت، برای مفصل خطرناک است. این حرکات باید تا پایان دوره نقاهت با احتیاط و طبق آموزش انجام شوند.
۶. بالا رفتن از پلهها بدون همراهی
استفاده از پله بدون راهنمایی یا کمک میتواند باعث افتادن یا فشار ناگهانی به مفصل شود. بیمار باید روش صحیح را از فیزیوتراپیست یاد بگیرد.
۷. بیتوجهی به درد یا ورم غیرعادی
درد یا تورم شدید پس از عمل نشانه طبیعی نیست و باید سریع به پزشک اطلاع داده شود تا مفصل دچار التهاب یا عفونت های عجیب نشود.
۸. استفاده از کفش نامناسب
کفشهای پاشنهدار یا لغزنده ممکن است باعث شوند تعادل بیمار بهم بخورد. در نتیجه بهترین گزینه، کفشهای راحت و طبی، بدون پاشنه و با کفی ضد لغزش است.
۹. انجام فعالیت های سنگین در مدت کوتاه
بازگشت زودهنگام به کار یا ورزش فشار زیادی به مفصل وارد میکند؛ به همین دلیل هم فعالیتها باید مرحلهبهمرحله و با تأیید پزشک انجام شوند.
۱۰. مراجعه نکردن منظم به پزشک
همه بیماران پس از جراحی تعویض مفصل لگن باید به صورت دورهای چکاپ و معاینه شوند و اگر در این مراجعات غفلت کنند، ممکن است مشکلات آنها دیر تشخیص داده شود و دردسرهای بزرگ بسازد.
علائمی که باید با پزشک در میان بگذاریم
بعد از تعویض مفصل لگن، اگر درد شدید یا مداوم احساس کردید، محل جراحی بیش از حد متورم یا قرمز شد، از زخم ترشح یا بوی بد خارج شد، یا دچار تب و لرز شدید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر در هنگام راه رفتن احساس ناپایداری در مفصل یا تفاوت در طول پاها داشتید، این نشانهها میتواند بیانگر مشکل در روند بهبودی باشد. بررسی سریع توسط پزشک مانع بروز عوارض جدی میشود و به ترمیم بهتر مفصل کمک میکند.
سوالات پرتکرار درباره راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن
معمولاً بین ۴ تا ۶ هفته طول میکشد تا بیمار بتواند بدون کمک وسایل کمکی راه برود اما این زمان در هر فرد متفاوت است پس باید طبق نظر پزشک خودتان عمل کنید.
معمولاً بعد از ۶ هفته و با تأیید پزشک رانندگی کردن ایرادی ندارد اما این زمان بستگی به این دارد که قدرت و کنترل کافی در پاها به دست آمده باشد.
در هفته های اول خیر چون پیاده روی باید کوتاه، تدریجی و مرحله به مرحله باشد. با گذشت زمان میتوان مدت آن را افزایش داد.
خیر، تا چند ماه بعد از جراحی نباید مفصل را بیش از حد خم کنید تا در شرایط بد و ناهموار قرار دهید.
در جلسات فیزیوتراپی، نحوه صحیح گام برداشتن، تقسیم وزن و حالت بدن به شما آموزش داده میشود. فقط شما باید از این آموزشها به طور دقیق پیروی کنید.
بسته به نوع کار، معمولاً بین ۶ تا ۱۲ هفته زمان نیاز است. کارهای سبک زودتر و فعالیتهای سنگین دیرتر امکانپذیرند.
