بهبودی و گرفتن نتیجه مطلوب بعد از هر عمل جراحی، مدیون مراقبتهای صحیح است. اگر به تازگی جراحی لگن انجام دادهاید و میخواهید بدانید مراقبت های بعد از جراحی لگن به چه صورت است، این مقاله را بخوانید. چون این مرحله بسیار حیاتی و مهم است و نیاز با آگاهی بالایی دارد.
در این مقاله نکات مراقبتی را مو به مو زیر نظر دکتر محمد قربان زاده (فوق تخصص جراحی لگن) مورد بررسی قرار دادهایم. پس با ما همراه باشید!
زمانی که در بیمارستان هستیم، کدام مراقبت های بعد از جراحی لگن مهم هستند؟
اولین مراقبت های بعد از جراحی لگن در بیمارستان، کمک میکنند تا اقداماتی که در خانه انجام میدهید، با موفقیت بالایی رو به رو شوند. تیم درمانی شما که شامل پزشک جراح، پرستاران و سایرین است، با دقت از شما مراقبت خواهند کرد:
الف) مدیریت درد فعال
پس از جراحی، احساس درد طبیعی است. وظیفه کادر درمان در بیمارستان این است که کنترل درد را به صورت منظم و برنامهریزی شده برای شما انجام دهند. شما باید حواستان جمع باشد و حتماً هرگونه درد شدید یا غیرعادی را بلافاصله به پرستار یا پزشک اطلاع دهید. کنترل مناسب درد نه تنها راحتی شما را افزایش میدهد، بلکه برای اینکه بتوانید زودتر فیزیوتراپی و توانبخشی را انجام دهید، خیلی موثر است.
ب) تحرک زود هنگام و ایمن
اگر زود و البته غیرهیجانی و کنترل شده به کمک پرستار یا فیزیوتراپیست شروع به حرکت کردن کنید، خیلی برای شما خوب است. چون از تحرک داشتن از تشکیل لختههای خونی (ترومبوز) در پاها جلوگیری کرده و سرعت بهبودی را افزایش میدهد. در روز جراحی یا صبح روز بعد، شما با استفاده از واکر یا عصا، چند قدم راه خواهید رفت. حتما از دستورات فیزیوتراپیست خود پیروی کنید و هیجان زده عمل نکنید که مشکلی برایتان پیش بیاید.
برای اینکه خون در رگهایتان لخته نشود ممکن است پزشک دارو (مثلا وارفارین که نوعی رقیق کننده خون است) یا ابزارهایی مانند جوراب واریس تجویز کند.
ج) مراقبت از لولهها و درن ها
احتمالا برای خروج خون و مایعات اضافی، لولههای کوچکی (درن) در ناحیه جراحی شده قرار میدهند. همچنین ممکن است برای دریافت مایعات یا داروها، یک خط وریدی داشته باشید. مراقب باشید که با وجود این لولهها جا به جایی عجیبی نداشته باشید که از جایشان دربیایند. همچنین به طور مرتب اطراف آنها را تمیز کنید که منجر به عفونت نشوند.
بیشتر بخوانید: جراحی لگن در مازندران
مراقبت های بعد از جراحی لگن در روزهای اول
بازگشت به خانه، شروع مرحله اصلی نقاهت است. در روزهای ابتدایی، باید سعی کنید دردتان را کنترل کنید، درست و کافی استراحت کنید و از محل جراحی خوب مراقبت کنید.
استراحت و فعالیت متعادل
بدن شما برای ترمیم به استراحت نیاز دارد اما این را هم بدانید که بی حرکت ماندن اصلا برای شما خوب نیست؛ پس باید در حد کنترل شده تحرک داشته باشید. این یعنی استراحت مطلق ممنوع!
فعالیتهای کوتاه، سبک و منظم (مانند راه رفتن های کوتاه و طبق اصول درست) را طبق توصیه پزشک و فیزیوتراپیست خود ادامه دهید. همین حرکات کوچک باعث میشود که عضلات شما ضعیف نشوند و تحلیل نروند.
مدیریت داروها
داروهای مسکن و ضدالتهاب را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید. مهم است که درد را قبل از آنکه به اوج برسد، کنترل کنید. همچنین، اگر برای پیشگیری از لخته شدن خون داروی خاصی تجویز شده است (مانند رقیقکننده های خون)، بدون فراموش کردن و به طور مرتب آنها را استفاده کنید.
پیشگیری از یبوست
استفاده مکرر از داروهای مسکن و نداشتن حرکت به اندازه قبل، ممکن است باعث شود رودهها خیلی خوب عمل نکنند و دچار یبوست بشوید. به اندازه کافی و فراوان مایعات، غذاهای پرفیبر (میوهها و سبزیجات) و در صورت لزوم، داروهای ملین استفاده کنید تا یبوست خیلی شدید نشود.
مراقبت از زخم و بخیه ها (مهمترین فاز مراقبت های بعد از جراحی لگن)
اگر از محل برش به درستی و دقیق مراقبت شود، زخم عفونت نمیکند و خیلی زود خوب شده و بسته میشود.
- تمیز و خشک نگه داشتن: محل بخیه باید همواره تمیز و خشک نگه داشته شود. تا زمانی که پزشک اجازه نداده، از تماس مستقیم آب با زخم خودداری کنید. معمولاً دوش گرفتن مجاز است اما رفتن در وان (غوطه ور شدن در آب) ممنوع است.
- پانسمان: پانسمان را فقط در صورتی که توسط پزشک یا پرستار آموزش دیدهاید، تعویض کنید. اگر پانسمان خیس یا کثیف شد، باید فوراً توسط یکی از اعضای خانوادهتان یا فردی که قادر به تعویض پانسمان است، تعویض گردد.
- علائم هشدار: به قرمزی، تورم، گرمای غیرطبیعی، ترشحات بدبو یا تب توجه کنید و آنها را جدی بگیرید. این علائم میتوانند نشان دهنده عفونت باشند و در صورت مشاهده، باید بیدرنگ با مطب دکتر قربان زاده تماس بگیرید.
۶ نکته کلیدی و کلی برای مراقبت های بعد از جراحی لگن
این نکات، چکیدهای از مهمترین اصول مراقبتی هستند که رعایت آنها قطعا باعث بهبودی سریعتر شما میشود:
- هرگز زانوهای خود را بالاتر از سطح لگن خم نکنید: این کار از دررفتگی مفصل جلوگیری میکند.
- به پهلوها نچرخید: هنگام خوابیدن یا دراز کشیدن، از چرخاندن بدن به پهلو به شکلی که مفصل در زاویهای نامناسب قرار گیرد، خودداری کنید.
- از نشستن روی سطوح خیلی پایین پرهیز کنید: استفاده از توالت فرنگی بلند یا بالشتک روی صندلیها ضروری است. اگر روی زمین مینشینید هم، بدنتان باید بالاتر از سطح زمین باشد.
- از اشیای کمکی استفاده کنید: برای بلند کردن اجسام یا پوشیدن جوراب و کفش، از وسایل کمکی مانند انبر یا کمکیهای مخصوص استفاده کنید یا از دیگران کمک بگیرید.
- رانندگی ممنوع: تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، رانندگی نکنید.
- پیروی از برنامه فیزیوتراپی: برنامه توانبخشی خود را با دقت و پشتکار دنبال کنید چون در روند بهبودی تاثیر بسزایی دارند.
بیشتر بخوانید: تعویض مفصل لگن در مازندران
مراقبت های بعد از جراحی لگن در خانه
مراقبت های بعد از جراحی لگن در خانه از هرجای دیگری مهم تر هستند؛ حتی از مراقبت های داخل بیمارستان. حتما در نظر داشته باشید که محیط خانه را به گونهای آماده کنید که برای نشستن و برخاستن راحت باشد، احیانا از جای بلندی نیوفتید و چیزی به دست و پای شما گیر نکند.
- حذف موانع: فرشهای کوچک، سیمهای برق و هرگونه مانعی که ممکن است باعث سُر خوردن یا زمین خوردن شما شود را از مسیر راه رفتن بردارید.
- استفاده از نرده: در حمام و کنار توالت فرنگی، دستگیره و نرده های ایمنی نصب کنید تا ایستادن و برخاستن آسان تر باشد.
- ابزار کمکی: حتماً از ابزارهای کمکی راه رفتن (واکر یا عصا) که پزشک یا فیزیوتراپیست توصیه کرده، استفاده کنید تا وزن بدن به طور نامناسب روی مفصل جدید فشار نیاورد.
- در دسترس بودن وسایل مورد نیاز: وسایلی که نیاز دارد را نزدیک خودتان بگذارید که مجبور نباشید خم شوید، از پلهای بالا یا پایین بروید و خیلی سریع بلند شوید.
- نشستن درست: از نشستن چهارزانو، دوزانو و نشستن روی زمین، کاناپه های خیلی نرم و عمیق و صندلی های کوتاه خودداری کنید. به جای آن روی بالشتهای سفت تر بنشینید و ارتفاع آن را تنظیم کنید که خیلی پایین نباشد.
تغذیه مناسب بعد از جراحی لگن چگونه باید باشد؟
برای انجام مراقبت های بعد از جراحی لگن در زمینه غذا و خوراکیها، موارد زیر بسیار برای شما فایده دارند:
پروتئین
مصرف منابع غنی پروتئین (مانند مرغ، ماهی، حبوبات و تخم مرغ) برای ترمیم عضلات و زخم بسیار حیاتی است.
کلسیم و ویتامین D
لبنیات، سبزیجات، مغزیجات و حبوبات سرشار از کلسیم و ویتامین دی هستند. مصرف این مواد مغذی برای محکم شدن استخوانها و حفظ سلامت مفصل خیلی مهم است.
آب و مایعات کافی
نوشیدن آب فراوان به جلوگیری از یبوست کمک کرده و در دفع سموم بدن نقش دارد.
فیبر
مصرف سبزیجات، میوهها و غلات کامل برای جلوگیری از یبوست (ناشی از کم تحرکی و مسکنها) بسیار خوب است.
پرهیز: از مصرف بیش از حد کافئین، نوشیدنیهای قندی و غذاهای فرآوریشده، چرب و سرخ شده خودداری کنید.
بعد از جراحی لگن چگونه بنشینیم و بلند شویم؟
حفظ زاویه مناسب مفصل لگن (یعنی زاویه ۹۰ درجه) در هنگام نشستن و برخاستن، برای جلوگیری از دررفتگی ضروری است.
- نشستن: هنگام نشستن، مطمئن شوید که لگن شما بالاتر از زانوها قرار گیرد. از صندلیهای محکم و بلند استفاده کنید. هنگام نشستن، به جای خم کردن کمر، کمی به عقب خم شوید و بدن خود را به صورت کنترل شده و ایمن پایین بیاورید.
- بلند شدن: برای بلند شدن، بدن خود را کمی به لبه صندلی بکشید و از دسته صندلی به عنوان اهرم استفاده کنید. به هیچ وجه کمر خود را خم نکنید تا مفصل لگن تحت فشار قرار نگیرد.
بعد از عمل لگن چگونه بخوابیم که فشاری به ناحیه جراحی شده نرسد؟
اگر زمان خوابیدن درست و ایمن بخوابید، بهترین کمک را به بدنتان کردهاید که زودتر خود را به بهبودی برساند.
- خوابیدن به پشت: در هفتهها و ماههای اول، خوابیدن به پشت امنترین وضعیت است.
- خوابیدن به پهلو (با اجازه پزشک): اگر پزشک اجازه داد که به پهلو بخوابید، حتماً باید یک بالشتک محکم و بزرگ بین زانوها و مچ پاهای خود قرار دهید. این بالشتک از چرخش و فشار آمدن به مفصل جدید جلوگیری میکند. اگر هم پزشک صلاح ندید، ابدا این کار را انجام ندهید.
- بالا بردن پاها: اگر تورم دارید، قرار دادن یک بالشتک زیر مچ پا میتواند به کاهش ورم کمک کند.
نکته مهم: خوابیدن به شکم هم به طور کلی ممنوع است چون باعث درد و فشار به لگن میشود.
نحوه درست راه رفتن بعد از جراحی لگن
فیزیوتراپیست و پزشکتان راه رفتن درست را به شما آموزش میدهند تا راه رفتن اشتباه باعث آسیب دیدن لگن نشود:
- استفاده از ابزار کمکی: در ابتدا، باید از واکر یا عصا استفاده کنید. مطمئن شوید که ارتفاع واکر یا عصا به درستی تنظیم شده باشد (دسته واکر یا عصا باید هم تراز با مچ دست شما باشد).
- گام های کوتاه: گام های کوتاه و مطمئن بردارید و ابتدا ابزار کمکی را حرکت دهید، سپس پای جراحی شده و نهایتاً پای سالم را جلو بگذارید.
- عدم عجله: برای کنار گذاشتن ابزارهای کمکی برای راه رفتن عجله نکنید. این ابزارها برای حفاظت از مفصل شما طراحی شدهاند و به تدریج با قویتر شدن عضلات، کنار گذاشته خواهند شد. پس صبور باشید.
بیشتر بخوانید: راه رفتن بعد از جراحی تعویض مفصل لگن باید چگونه باشد؟
بعد از جراحی لگن فعالیتهای روزانه خود را چگونه انجام دهیم؟
- در حمام: از صندلی محکم حمام و پادری های ضدلغزش استفاده کنید. مراقب باشید که زانوی پای جراحی شده از لگن بالاتر نرود.
- در دستشویی: حتما از توالت فرنگی استفاده کنید چون توالت ایرانی زاویه قرارگیری لگن (90 درجه) را به هم میزند و ممکن است منجر به در رفتگی مفصل جراحی شده بشود. موقع بلند شدن از توالت فرنگی هم یا از دیوار یا دستگیره یا کناره های خود توالت استفاده کنید.
- لباس پوشیدن: در هفتههای اول، لباسهای گشاد و راحت بپوشید. برای پوشیدن جوراب و کفش و شلوار هم، از کسی کمک بگیرید تا مجبور به خم شدن زیاد نشوید.
- آشپزی و حمل بار: از حمل اشیاء سنگین خودداری کنید. اگر میخواهید چیزی را حمل کنید، آن را در کوله پشتی قرار دهید تا دستانتان برای استفاده از عصا آزاد باشند.
کی میتوانم راحت بنشینم و دراز بکشم؟
بازگشت به حالت راحت و عادی عین قبل، یک فرآیند زمانبر است و بستگی به خود شما دارد که تا چه حد به مراقبتها تعهد داشته باشید. اما رعایت الگوهای رفتاری درست هم بی تاثیر نیست.
- نشستن راحت: معمولاً پس از ۶ تا ۸ هفته، بافتهای اطراف مفصل به اندازه کافی ترمیم شدهاند که میتوانید با خیال راحتتر بنشینید اما قانون ۹۰ درجه را باید برای مدتی طولانیتر رعایت کنید.
- دراز کشیدن به پهلو: خوابیدن بدون بالشتک بین پاها و به پهلو، اغلب پس از ۳ تا ۶ ماه (بسته به دستور فوق تخصص جراحی لگن) مجاز خواهد بود.
از چه زمانی میتوانم ورزش و فیزیوتراپی را شروع کنم؟
اگر ورزش و فیزیوتراپی نباشد، فرآیند بهبودی شما لنگ میزند. پس باید در راستای مراقبت های بعد از جراحی لگن خیلی زود و هدفمند آن را آغاز کنید:
- شروع اولیه: فیزیوتراپی معمولاً در همان بیمارستان و یک روز پس از جراحی آغاز میشود.
- برنامه منظم: پس از ترخیص، یک برنامه فیزیوتراپی را که مورد تایید پزشکتان بوده را منظم و متعهدانه را دنبال کنید. هدف این تمرینات، بازگرداندن دامنه حرکتی، تقویت عضلات اطراف لگن و ایجاد اعتماد به نفس در راه رفتن است.
- ورزش های ممنوع: از ورزشهایی که شامل پرش، دویدن، یا چرخش ناگهانی مفصل هستند (مانند فوتبال، بسکتبال) تا زمان تأیید نهایی پزشک، اکیداً خودداری کنید.
در نهایت توجه کنید…
اگر به تازگی جراحی لگن انجام دادهاید یا قصد دارید این عمل را انجام دهید، برای مشاوره تخصصی و پیگیری مراقبت های بعد از جراحی لگن با مطب یک دکتر فوق تخصص جراحی لگن مانند دکتر محمد قربان زاده تماس بگیرید تا بهترین برنامه ریزی درمانی را برای شما انجام دهند و زندگی بدون درد را به شما بازگردانند.
شماره تماس مطب تهران: 02191304504
شماره تماس مطب مازندران (قائمشهر): 09190599749
