استفاده از پله بعد از تعویض مفصل لگن، از مواردی است که سوالات زیادی را در ذهن بیماران به وجود میآورد؛ چون که اکثریت نمیدانند این کار از لحاظ پزشکی درست است یا خیر. به صورت خلاصه باید بگوییم که استفاده از پله مشکلی ندارد اما باید سلسله مراتب آن رعایت شود.
این مقاله را به همین دلیل نوشتیم که پاسخ سوالات متعددی که در ذهن شما نقش بسته را بدهیم و زیر نظر دکتر محمد قربان زاده (فوق تخصص جراحی هیپ و لگن) خیال شما را بابت این موضوع راحت کنیم. تا پایان با ما همراه باشید.
آیا بعد از تعویض مفصل لگن میتوان از پله استفاده کرد؟
بله. استفاده از پله بعد از جراحی تعویض مفصل لگن ایرادی ندارد اما یک سری نکات و محودیتها دارد و باید مانند سایر فعالیتها مرحله به مرحله و تحت نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود، نه خودسرانه و بدون مشورت! نکته اینجاست که مفصل جدید به خوبی توان تحمل وزن را دارد اما عضلات و بافت های اطراف مفصل نیاز دارند تا به تدریج قدرت و پایداری خود را بازیابی کنند.
بنابراین، استفاده از پله نه تنها ممنوع نیست بلکه بخشی از روند توانبخشی بیمار هم حساب میشود، به شرط آنکه با اصول درستی انجام شود.
چه زمانی بعد از جراحی اجازه استفاده از پله داده میشود؟
زمان شروع استفاده از پله در بیماران مختلف متفاوت است اما معمولا همه بیماران از یک الگوی مشخص پیروی میکنند:
روزهای اول تا هفته اول بعد از جراحی
معمولا بیمار از روز دوم با کمک فیزیوتراپیست مجاز است به طور محدود از چند پله استفاده کند. هدف در این مرحله صرفا این است که بیمار بتواند تعادل خود را حفظ کند و پاها را درست قرار دهد.
هفته اول تا هفته چهارم
در این بازه، قدرت عضلات ران و لگن بیشتر میشود و بیمار قادر است با سرعت کم و تعداد پله های محدود حرکت کند.
در این مرحله استفاده از عصا یا واکر همچنان ضروری است.
یک تا سه ماه بعد از جراحی
بیمار تجربه بیشتری پیدا میکند و اگر درد یا عدم تعادل نداشته باشد، میتواند پله های بیشتری را طی کند. البته هنوز هم باید احتیاط کرد و از فشار بیش از حد به مفصل پرهیز نمود.
چه عواملی زمان استفاده از پله را تعیین میکنند؟
- نوع جراحی (قدامی، جانبی یا خلفی)
- قدرت عضلات قبل از جراحی
- سن و وضعیت عمومی
- وزن بیمار
- نوع پروتز مورد استفاده
- عادت های حرکتی
در صورت وجود شرایط خاص، دکتر قربان زاده ممکن است زمان شروع استفاده از پله را کمی دیرتر یا زودتر تجویز کند.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از تعویض مفصل لگن چگونه انجام میشود؟
آموزش قدم به قدم استفاده صحیح از پله بعد از تعویض مفصل لگن
در این مدت شما باید الگوی صحیح گام برداشتن روی پلهها را به درستی یاد بگیرید. رعایت نکردن این اصول، فشار غیرطبیعی بر مفصل جدید وارد میکند و احتمال درد یا آسیب را افزایش میدهد.
✅بالا رفتن از پله
قاعدهی اصلی بالا رفتن این است: اول پای سالم، بعد کمک گرفتن از عصا یا نرده و در نهایت پای جراحی شده.
یعنی ابتدا پای سالم را روی پله بالاتر قرار دهید؛ سپس وزن را منتقل کنید و با کمک عصا یا نرده تعادل را حفظ کنید. در نهایت هم پای جراحی شده را بالا بیاورید و روی پله بگذارید. این ترتیب باعث میشود بیشترین فشار روی پای سالم باشد و مفصل تازه جراحی شده کمتر تحت فشار قرار گیرد.
✅پایین آمدن از پله
در پایین آمدن، ترتیب کاملا برعکس میشود: اول عصا یا نرده، بعد پای جراحی شده و سپس پای سالم.
یعنی ابتدا عصا یا نرده را در پله پایینتر قرار دهید؛ سپس پای جراحی شده را پایین بیاورید. در مرحله آخر هم پای سالم را روی پله پایینتر قرار دهید. به این ترتیب، اول پای عمل شده با پله برخورد میکند و بعد وزن اصلی روی پای سالم قرار میگیرد.
آیا استفاده از عصا یا نرده ضروری است؟
بله، در چند هفته اول استفاده از عصا یا نرده به این دلایل ضروری است:
1. کمک به حفظ تعادل 2. کاهش فشار روی مفصل 3. جلوگیری از چرخش ناگهانی لگن 4. پیشگیری از زمین خوردن
معمولاً بعد از ۴ تا ۶ هفته و پس از تایید پزشک، بیمار میتواند کم کم عصا را کنار بگذارد و راحت از پله استفاده کند.
بیشتر بخوانید: راهنمای شیوه درست راه رفتن بعد از جراحی تعویض مفصل لگن
بعد از تعویض مفصل لگن، هر بار استفاده از چند تا پله مجاز است؟
در ابتدا توصیه میشود بیمار تنها تعداد کمی پله (کمتر از ۱۰ پله) را با سرعت کم طی کند. با گذشت زمان و افزایش قدرت عضلات، میتوان تعداد پلهها را افزایش داد، به شرط اینکه:
- درد افزایش پیدا نکند
- احساس ضعف یا لرزش در پاها وجود نداشته باشد
- مفصل دچار گیرکردگی یا گرفتگی نشود
- تنفس بیمار منظم باشد
اگر هنگام بالا یا پایین رفتن از پله احساس درد شدید یا ضعف و ناپایداری در لگن دارید، باید فورا این کار را متوقف کنید و برای ادامه دادن این کارها، از پزشک مشورت بگیرید.
نتیجه تعویض مفصل لگن
✅نکات ایمنی مهم هنگام استفاده از پله
برای جلوگیری از حادثه و آسیب، بهتر است نکات زیر را جدی بگیرید:
- همیشه یک دست شما باید به نرده باشد.
- از کفش هایی که زیره لغزنده ندارند، استفاده کنید.
- پله ها باید روشن، خشک و بدون مانع باشند.
- اجازه ندهید کسی هنگام بالا یا پایین رفتن از پله به شما استرس بدهد و یا عجله ایجاد کند.
- هنگام خستگی، حتما کمی توقف کنید و سپس ادامه دهید.
این موارد مخصوصاً برای بیماران مسن اهمیت بیشتری دارد که توان آنها نسبت به جوانان کمتر است.
تمرینات تقویتی برای افزایش توان حرکتی و بهبود عملکرد حین استفاده از پله
برای اینکه بیمار بتواند با امنیت و اعتماد بیشتری از پله استفاده کند، لازم است عضلات ران، باسن و اطراف لگن تقویت شوند. انجام این تمرینات خیلی میتواند کمک کننده و موثر باشد اما باید با اجازه پزشک و به صورت روزانه یا یک روز در میان انجام شود.
۱. منقبض کردن عضلات باسن
- روی تخت یا صندلی بنشینید.
- عضلات باسن را ۵ ثانیه منقبض کنید و سپس رها کنید.
- این حرکت را ۱۰ تا ۱۵ بار تکرار کنید.
این تمرین باعث افزایش پایداری مفصل لگن هنگام بالا و پایین رفتن از پله میشود.
۲. بالا بردن پا در حالت خوابیده
- به پشت بخوابید.
- پای عمل نشده را صاف بالا بیاورید.
- پای عمل شده را فقط تا جایی بالا بیاورید که درد ایجاد نشود.
این تمرین به تقویت عضلات جلو ران کمک میکند.
۳. تمرین ایستادن روی یک پا (با تکیه)
- کنار دیوار یا دستگیره بایستید.
- وزن بدن را چند ثانیه روی پای سالم نگه دارید.
- سپس وزن را به آرامی به پای عمل شده منتقل کنید.
این تمرین تعادل و انتقال وزن را بهبود میدهد و برای استفاده از پله ضروری است.
۴. قدم زدن آرام روزانه
قدم زدن یکی از مهمترین مراحل توانبخشی است. هر روز ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده روی در سطح صاف، باعث تقویت عضلات و افزایش تحمل وزن مفصل میشود و روند بازگشت به فعالیت طبیعی شامل استفاده از پله را سرعت میبخشد.
اشتباهات رایج بیماران هنگام استفاده از پله
بسیاری از بیماران بدون آموزش صحیح، به صورت غریزی و طوری که قبلا بودهاند، از پله استفاده میکنند و این موضوع ممکن است به مفصل جدید آسیب برساند. برخی از این اشتباهات عبارت اند از:
۱. بالا رفتن با پای جراحی شده
این کار یکی از رایج ترین اشتباهات است و فشار شدیدی به مفصل لگن وارد میکند.
۲. گرفتن نرده با یک دست و حمل وسایل با دست دیگر
هنگام استفاده از پله باید تمرکز کامل روی حفظ تعادل باشد. حمل وسایل میتواند خطر سقوط را افزایش دهد.
۳. استفاده نکردن از کفش مناسب
کفش نامناسب احتمال لیز خوردن را افزایش میدهد، به ویژه روی پله های سنگی یا چوبی.
۴. بالا رفتن سریع یا دو پله یکی
این حرکت برای همه خطرناک است اما برای بیمار بعد از تعویض مفصل، خطر آن دوبرابر است و ممنوعیت دارد.
۵. ادامه دادن حرکت با وجود درد یا ضعف
هرگونه درد غیرطبیعی باید جدی گرفته شود.
چه زمانی استفاده از پله خطرناک است؟ (علائم هشدار)
اگر بیمار با هر یک از نشانه های زیر مواجه شود، باید بلافاصله استفاده از پله را متوقف کرده و با پزشک تماس بگیرد:
- درد شدید یا ناگهانی در ناحیه لگن
- تورم غیرمعمول و افزایش دمای موضعی
- شنیدن صدای غیرطبیعی از مفصل
- احساس ناپایداری و لغزش مفصل
- ناتوانی در تحمل وزن روی پای عملشده
این علائم ممکن است نشانه التهاب، جابهجایی مفصل یا مشکل در روند جوشخوردن بافتهای اطراف باشد و بررسی توسط پزشک کاملاً ضروری است.
توصیه های دکتر محمد قربان زاده برای استفاده از پله بعد از تعویض مفصل لگن
به دلیل انجام تعداد زیاد عمل های تعویض مفصل و تجربه گسترده در این زمینه، دکتر قربان زاده به عنوان بهترین جراح لگن در استان مازندران، همیشه نکات زیر را به بیماران خود یادآوری میکنند:
۱. عجله نکنید
مفصل مصنوعی استحکام خوبی دارد، اما عجله کردن میتواند به بافتهای نرم اطراف مفصل آسیب بزند.
۲. از نرده به طور کامل کمک بگیرید
نرده بخش مهمی از تعادل فیزیکی شماست. حتی اگر احساس بهبودی دارید، باز هم از آن استفاده کنید.
۳. در هفته های اول بر تعداد پله ها محدودیت بگذارید
در این مرحله عضلات هنوز توان کافی ندارند و فشار بیش از حد باعث خستگی و درد میشود.
۴. هرگونه درد غیرعادی را جدی بگیرید
دردهای کوتاه و خفیف طبیعی هستند، اما درد شدید یا مداوم باید بررسی شود.
۵. فیزیوتراپی را به موقع انجام دهید
بخشی از موفقیت عمل تعویض مفصل لگن وابسته به توانبخشی اصولی است. فیزیوتراپی مناسب به بیمار کمک میکند تا سریعتر به فعالیتهایی مثل استفاده از پله بازگردد.
سوالات پرتکرار بیماران
آیا استفاده زیاد از پله برای مفصل مصنوعی ضرر دارد؟
اگر اصول حرکتی رعایت شود، استفاده از پله مشکلی ایجاد نمیکند. اما زیاده روی میتواند باعث درد و التهاب شود.
چه زمانی میتوان بدون عصا از پله استفاده کرد؟
معمولاً بین ۴ تا ۶ هفته بعد از جراحی و تحت نظر پزشک، میتوانید کم کم عصا را کنار بگذارید.
اگر وسط پله احساس ضعف کردم، چه کار کنم؟
بلافاصله بایستید، نرده را محکم بگیرید و بعد از چند ثانیه که تعادل کامل برقرار شد، ادامه دهید یا به صورت کنترل شده به پایین بازگردید. اگر هم تنهایی قادر به ایستادن یا پایین آمدن از پلهها نبودید، حتما از یک نفر کمک بگیرید.
پله بهتر است یا آسانسور؟
قطعا در هفته های ابتدایی آسانسور مناسبتر است و البته پس از چند هفته میتوان از پله نیز استفاده کرد.
